Xa và Gần

Mô tả

Nhà văn Phan Đức Nhạn là một nhân vật độc đáo của xứ Quảng, ông là tác giả cuốn tự truyện “Ong rừng”, do NXB Hội Nhà văn xuất bản và phát hành (11/2023).

Với tập bút ký “XA và GẦN”, ông tiếp tục viết về quê hương Bình Dương, một xã nhỏ thuộc huyện Thăng Bình, tỉnh Quảng Nam, nơi đã cùng ông đi qua những giai đoạn tang thương, thách thức nhất của lịch sử dân tộc.

“Như là một trong những cây dương còn sót lại trên vùng cát trắng Bình Dương ngập tràn bom đạn và máu chảy những năm chiến tranh.” Từ những năm tháng ấy, ông trở về và trên những trang viết lẫn đời thực, theo chân ông độc giả được đặt chân tới mảnh đất Bình Dương huyền thoại, bước đi trên cát và cảm nhận…

Chiến tranh đã rời đi, nó bỏ lại những nỗi ám ảnh mà tự nó cũng không cảm nhận được, chỉ những người ở lại, chỉ người lính Phan Đức Nhạn là vẫn sống trong những ký ức, không kìm được mà thốt lên: “Than ôi, máu chảy ruột mềm.”

Người lính ấy, cầm súng khi mới 15 tuổi, đã phải bao lần vấn khăn tang, bao lần cúi đầu trước đồng đội ngã xuống. Hôm nay, ông ngồi một mình, “chìm sâu vào dòng nhớ thương da diết” để viết lại, để tự hào và để dâng hiến phần ký ức còn nhức nhối, những câu chuyện có thật và bản thân ông là “một phần không thể tách rời của cát…”

“Năm tháng qua đi như dòng sông trôi chảy, kỷ niệm nào còn lại với thời gian. Tôi vẫn loay hoay lật lại trang đời, những sự việc tưởng chừng trôi đi, nhưng không, sáu chục năm rồi vẫn canh cánh trong lòng trở thành ký ức, ký ức về một thời nhớ mãi…”
— Phan Đức Nhạn.

Bút ký “XA và GẦN” với hơn 260 trang, hơn 40 bài viết, gọi tên “chú Sáu Hoan”, “chú Hai”, “kiến trúc sư Kazit, “kiến trúc sư Bùi Kiến Quốc”, “chị Trần Thị Cúc”, “chị Năm”, “bà Bảy”, “anh Phan Diễn”, “cô Hai Bình”… cho tới những con người được đặt những cái tên rất đặc biệt: “người con vùng cát cháy”, “người con gái mù”, “cậu bé lên mười”, “vang mãi tiếng hô”, “cô giáo làng là du kích”, “dấu chân trên cát bỏng”, “người đốt lửa”… Và có một tiếng “Mẹ”, ông dành để viết về người mẹ kính yêu, những người mẹ anh hùng của vùng đất Bình Dương khói lửa.
“XA và GẦN” sử dụng tranh của ba hoạ sĩ: Đào Hải Phong, Đỗ Trung Quân và Vũ Trọng Anh làm phụ bản. Với sự bổ trợ của hội hoạ, những trang viết đi từ xa đến gần, từ quá khứ tới hiện thực trở nên sinh động, cảm xúc hơn.

Nhà thơ Nguyễn Quang Thiều bày tỏ:

“XA và GẦN” của Phan Đức Nhạn là một bài ca kỳ vĩ và bất diệt. Mỗi một trang viết của “Xa và Gần” như từng lớp cát trắng của Bình Dương giấu vùi trong đó bao nhiêu câu chuyện kỳ vĩ… Phan Đức Nhạn là một phần không thể tách rời của cát ấy, ông đi ra từ chính cát ấy và mang theo sự thật mà cát cất giữ. Và từ cát ấy, những con người Bình Dương hiện ra đẹp và chói sáng tựa pha lê.”

Trang Thụy*